Bu çalışma, Dr. Mustafa Çetin tarafından Türkçe'deki gereklik kipi kullanım alışkanlıklarındaki değişimi ve yeterlik kipi kullanımı artışını izlemek üzere hazırlanmıştır.

 

 

 

TÜRKÇEDE GEREKLİK KİPİ KULLANIMINDA MEYDANA GELEN GELİŞMELER VE YETERLİK KİPİ KULLANIM ARTIŞINI İZLEMEDE TERCÜMELERİN ETKİSİ ÜZERİNE VERİ TABANI DENEMESİ

Dr. Mustafa Çetin

 

Bu çalışma veri toplamak amacıyla hazırlanmıştır. Yabancı kaynaklı seslnedirilmiş çizgi filmler üzerinde özellikle durulmuştur. Çünkü, çizgi filmler anadilllerini öğrenme sürecinde her yaşta çocuk tarafından izlenmekte, buna bağlı olarak da kelime hazineleri ve kullanım alışkanlıkları, bu tür yayınlardan birebir etkilenmektedir.

Burada çizgi filmin süresi de önemlidir. Kullanım yoğunluğu, birbiri ardına kullanım akılda kalıcılığı artırmakta, dolayısıyla kullanımı oranını da yükseltmektedir. Bu da çocuğu alternatifi olduğu halde yeterlik kipi kullanımına yönlendirmektedir. Gereklik kipi kullanımında da benzer etkiler görülmekte, özellikle "-Malı, -meli" kalıbının kullanımında belirgin yükseliş gözlemlenmektedir.

Yerli üretim bir çizgi filmde (Pepee) her iki kalıbın yerinde ve gerektiği gibi kullanıldığı gözlemlenmiştir. Diğerleri ile aynı çerçevede yer alan bu yapım, Türkçe'nin kullanımı ile diğerlerinden tamamen ayrılmaktadır.

İkinci olarak, çocuklara yönelik tercüme kitaplar ele alınmış, gereklik kipi ve yeterlik kipi kullanımı, oranı ve sıklığı hakkında veri toplanmıştır. Buradaki tablo da çizgi filmlerle ilgili tablodan farklı görünmemektedir.

Prof. Dr. Sabiha Paktuna Keskin'in yayın danışmanlığını yaptığı, anaokulu öğrencilerine yönelik hazırlanan bir dergide (Ana Okulu 1, Boyut Yay., Sayı:1), bu durumun iyi gözlendiğini düşündüren bir yaklaşımla, istek kipi (Yapalım, gidelim,...) kullanımına ağırlık verildiği gözlemlenmiştir. Derginin istisnasız her sayfasında yoğun istek kipi kullanımı göze çarpmakta, gereklik kipi ve yeterlik kipinin olması gerektiği kadar kullanıldığı dikkat çekmektedir. Bu dergide, şimdiki zamanın da çok başarılı bir şekilde kullanıldığını belirtmekte fayda var.

Adı geçen dergide sadece kapak sayfasında on iki defa istek kipi kullanıldığı, bu kalbın motiivasyon artırma ve grup mantığı oluşturma işlevinin de göz önünde bulundurulduğunu göstermeketedir.

Bir sonraki aşamada Türkiye'de çok izlenen yetişkinlere yönelik bir kaç yabancı kökenli altyazı ile yayınlanan diziden örnekler alınmıştır. Sadece bu birkaç örnekte bile yoğun ve yanlış kullanım, tercüme hataları, altyazıya ayrılan bölümün sınırlı olmasından kaynaklı "-Malı,-meli" kullanımı fazlalığı vs. gözlemlenmiştir.

Başlangıça da belirtildiği üzere bu çalışmanın amacı veri toplamaktır ve benzeri çalışmalara ön ayak olmaktır. Bu konularda daha kesin ve daha sağlam veriler elde etmek için daha kapsamlı çaışmalara ve verilere ihtiyaç vardır.

 

Aşağıda incelenen çizgi film, dizi, dergi, kitap vs. ile ilgili tablolara yine bu sayfadan ulaşılabilecktir. Bu çalışmanın daha kapsamlı çalışmalara vesile olması dileğimi bir defa daha belirtmek istiyorum.

 

 

GEREKLİK KİPİ VE YETERLİK KİPİ KULLANIM YOĞUNLUĞU

TERCÜMELER, ALTYAZILI DİZİLER ÖRNEKLEME

CAILLOU KİTAPLAR

CAILLOU İTFAİYE GEZİSİNDE (2010) Metropol Pazarlama , İst.

Hortumlar suyu gerçekten çok uzağa fışkırtabilir.

Ve merdivenler gökyüzüne kadar ulaşabilir.

Her gün parlak kırmızı kamyonu sürebiliyorlardı.

Gürültü yapmak eğlenceli olmalıydı.

Acele etmemiz gerektiği anlamına gelir.

CAILLOU OKUL OTOBÜSÜ (TARİHSİZ)Metropol Pazarlama, İst.

“Okul otobüsüne ne zaman binebileceğim ?” diye sordu.

Otobüse bakabiliriz.

Belki yarın otobüsle gelebilirsin.

Herkes onu görebilsin diye…….

CAILLOU ALIŞTIRMA TEKERLEKLERİ (TARİHSİZ) Metropol Pazarlama, İst.

Gidebilir miyim baba ?

Alıştırma tekerlekleri olmadan binmeyi deneyebilir miyim ?

Alıştırma tekerleklerine ihtiyacım yok.

Sabırlı olmalısın.

Onları hemen çıkarabilir miyiz ?

Yapabilirsin Caillou.

Sağlayamadığını

Rosie’nin ayakkabılarını değiştirmesi lazım.

Ona yardım edebilir misin ?

Hayır, ben yapabilirim.

Neden yapamıyorum ?

Rahatlıkla sürebileceksin.

Bir süre daha alıştırma tekerleklerini kullanmalıyım.

Ben senin kadar hızlı gidemem.

CAILLOU TELEFON GÖRÜŞMESİ (TARİHSİZ), Metropol Pazarlama, İst.

Caillou biraz daha beklemesi gerektiğini biliyordu.

Görebilir miyim ?

Onunla oynayabilirsin.

Buna inanabiliyor musunuz ?

CAILLOU BABAMLA ŞIK GİYİNİYORUM (TARİHSİZ), Metropol Pazarlama, İst.

Bu olamaz.

Seni benim kıyafetlerimle giydirebiliriz.

Giyemem baba.

Kemere ihtiyacımız var.

Zar zor cevap verebildi.

Baba, bir şapka alabilir miyim ?

Peki bakalım neler bulabilirim.

Bana bir bıyık yapabilir misin ?

Bu göz kalemini alabilirsin.

Giyemeyeceğini düşünmüştün.

CAILLOU NE KOMİK SES (TARİHSİZ) Metropol Pazarlama, İst.

Ne olduğunu görene kadar korkutucu gelebilir.

Artık rahatça uyuyabilirsin.

Oyuncak ayın uyumana yardım edebilir.

CAILLOU PATEN KAYMAYI ÖĞRENİYOR (TARİHSİZ) Metropol Pazarlama, İst.

Ama önce patenle kaymayı öğrenmelisin.

Patenle kaymayı öğrenmeye başlayabilirdi.

Caillou artık kayabiliyordu.

Yapabiliyorum.

Artık kayabiliyorsun Caillou.

CAILLOU KAYIP ÇORAP (TARİHSİZ) Metropol Pazarlama, İst.

Çoraplarımı giymeliyim.

Olabileceğini düşündü.

Bunu acilen tamir etmemiz gerekiyor.

CAILLOU İLK OYUNUM (TARİHSİZ) Metropol Pazarlama, İst.

Kostümlere ihtiyacımız olacak.

Bize bir hikaye lazım.

Susattırabilir misiniz ?

Çok iyi prova yapmamız lazım.

Hazır olmamız gerekiyor.

Buluta ihtiyacım var.

CAILLOU MARKETTE (TARİHSİZ) Metropol Pazarlama, İst.

Kardan adam yapabilir miyim ?

Birkaç yumurtaya da ihtiyacımız var.

Bir kardan adam yapabilir miyim ?

Önce markete gitmek zorundayız.

CAILLOU ORMANLAR KAŞİFİ (TARİHSİZ) Metropol Pazarlama, İst.

Çiçekleri sulamana gerek kalmayacak.

Sanırım artık devam edemeyeceğim.

Ben devam edebilirim.

CAILLOU- POLİS MEMURU 10-11 Dakika

Sana 10. Caddede’de ihtiyaç var.

Durmanız gerekiyor.

Durmaları gerekiyordu.

İsterse yardım edebilirsin.

Düdük onlara rahatsızlık verebilir.

Dışarıda okuyabiliriz.

Meyve suyu verebilir misin ?

Tabii verebilirsin.

Burada park etmemesi lazımdı.

Susamış olabileceğini düşündü.

İtfaiyeciler hortumu takamazlar.

Hemen gitmeliyim.

CAILLOU- AKŞAM SÜRPRİZİ 10-11 Dakika

Göremiyorum.

Kısa bir süre beklemeliyiz.

Radyo nasıl çalışabiliyor ?

Fişe takmamız gerekmez.

Telefonu kullanabilir miyim ?

Annemi aramalıyım.

Anneni arayıp izin isteyebilirim.

Feneri kapatabilir misin ?

Olamaz.

Çadırımızda uyuyabilir miyiz ?

Küçük tavşan yapabiliyorum.

Benimle gelebilirsin.

Ayı yapabiliyorum.

CALILLOU HİKAYE ANLATIYOR 10-11 Dakika

Yüksek sesle konuşabilir miyiz ?

Dışarı çıkamayacağız.

Bulutlar daha fazla sus tutamazlar.

Yağmuru durdurabilseydim.

Dışarı çıkıp oynayabiliriz.

Yağmur durunca dışarı çıkabilirsiniz.

Yağmuru durdurabilen süper kahraman.

Sana yardım edebilirim.

(onlar) bakmak isteyebilir.

CAILLOU KAPTAN 10-11 Dakika

Benim için giyebileceğini düşündüm.

Teleskobu kırabileceğini düşündü.

Bütün camlar kapatılmalıdır.

Yükseğe tırmanmak ürkütücü olmalı.

CAILLOU VE EJDERHA 10-11 Dakika

İsterse katılabilir.

Sana yardım edebilirim.

Neden yapamıyor ?

Yapabildiği şeyler.

Ormanı ilk defa ziyaret eden bir ejderha olmalı.

Küçük ejderha iyi bir ejderha olabilirsin.

Kötü ejderha olmamalısın.

CAILLOU KUKLA GÖSTERİSİ 10-11 Dakika

Ben de oynayabilir miyim ?

Kukla tiyatrosunu kullanabilirsiniz.

Yarın yapabilirsiniz.

Gribe yakalanabilirsin.

Yataktan çıkamadı.

Nasıl katılabilirdi ?

CAILLOU YOL İŞÇİSİ 10-11 Dakika

Temizlik yapmamız gerek.

Köprüye ihtiyacımız var.

Bloklar koymalıyız.

Yol yapamayız.

Tünel açmamız gerek.

Göremiyorum.

CAILLOU BİR NİSAN ŞAKASI 10-11 Dakika

Şaka yapabilir miyim ?

Yapabilirsin.

Başkaları da yapabilir.

Karar veremedi.

CAILLOU VE BÜYÜKBABA 10-11 Dakika

Evden daha yükseğe zıplayabilir.

Yapamadım.

Tekrar deneyebilirsin.

Düşünemiyordu.

Bulabiliriz.

Geri dönebiliriz.

Şu anda tek yaymam gereken

Yapabileceğinden emindim.

CAILLOU BAYAN MARTİN’E SÜRPRİZ 10-11 Dakika

Gitmeliyim.

Parti vermeliyiz.

Yiyecek lazım.

Kekler yapabilir miyiz ?

Sürpriz bir hediye olmalı.

Ne hediye vermeliyiz ?

Küçülmeyen silgi olabilir.

Doğum günü kartı yapabiliriz.

Nasıl kağıttan çiçek yapıldığını öğretebilirim.

Sen de yeşile boyayabilirsin.

Sürpriz bir parti verebilir miyim ?

THOMAS VE JAMES, W.ARDRY,DOĞAN EGMONT,2.BASKI,İST., 2009

Faydalı lokomotif olabilmek için ……,

Vagonlar hakkında her şeyi öğrenmeliyim.

Arıza trenini götürmeliyiz.

Kımıldayamıyorum.

CARS ARABALAR DÜNYASI DERGİSİ 19

RADYATÖR KASABASI’NDA HIRSIZLAR ÇİZGİ ROMAN 3

Hırsızlar dün gece yağan yağmurdan faydalanmış olmalı.

Hırsızı bulmamıza yardım edebilecek bir şey……….

Yarınki yarış için antrenman yapmalıyım.

İkisini tanıyabileceğime şüphem yok.

Tek yapmamız gereken

Yarın yarışa katılabileceğim.

CARS ARABALAR DÜNYASI DERGİSİ 20

AYNI İŞ FARKLI YÖNTEM ÇİZGİ ROMAN 1

Olamaz.

Onları yeniden otlağa götürmesi lazım.

Onları kementle yakalamalısın.

Sonra da zorla götürmelisin.

Şimdi tek yapmamız gereken onları otlağa götürmek.

Özel ajan olabilirsin.

ŞİMŞEK MCQUEEN GEÇ KALDI ÇİZGİ ROMAN 2

Acele etmem lazım.

Sally’den önce varmalıyım.

Onu heyecanlandırabileyim.

Olamaz.

Onu almam lazım.

Acele etmem lazım.

Radyatör kasabasına ulaşmalıyım.

GARFIELD DÜŞÜNCELİ DOST,MARK ACEY,1998, GAMMA MEDYA AJANS

Kanun kaçağı ilan edilmeleri gerek.

Örümcek Dövücü’den almalısınız.

Odi’nin armağanı için gereken para

Nereden bulabilirim ?

Yalvarmak zorundaydı.

Böyle bir şeye ihtiyacın yok.

Gördüğün her şeyi satın alamazsın.

Para gerekiyorsa,..

Biraz para verebilirim.

Beni çalıştıramazsın.

Bir yol bulmak zorundaydı.

Bir iş yapmasına gerek bırakmayacak bir yol

Kurabiye yapmasını isteyebilirim.

Örümcek Dövücü almaya para bulamadım.

Jon’un söylediği işleri yapabilir..

Para kazanabilirdim.

Ne yapması gerektiğini biliyordu.

Doğum günü armağanı alabilirsin.

Hissedebiliyorum.

Kullanmasına izin vermeliyim.

Bunu Odi’ye yapamam.

Ne yapması gerektiğini biliyordu.

Örümcek Dövücüye ihtiyacı olabilir mi?

DİĞER ÇİZGİ FİLM ÖRNEKLEME

SÜNGER BOP- YENİ PATRON 11 Dakika

Sizi duyamadım.

Bunu kabul edemeyiz.

Seni yiyebilirim.

Çok ihtiyacım olacak.

Ne için diye sorabilir miyim ?

Karnımızı doyurabileceğimiz bir yer var mı ?

Çağa ayak uyduramıyor.

Parçalamak zorunda kalmam.

Bunu yapabilirsin.

Ne yapardık ?

Nasıl yaşardık ?

Ne yapabiliriz ?

Bunu yapamam.

Görüşebilir miyiz ?

Artık dayanamıyorum.

Nasıl teşekkür edebilirim ?

Bunun ikna edici olması gerekir.

Buna izin veremem.

Bunu yapmalıyız.

“Mutlu oldu.” Diyebilirim.

ARTHUR- ARTHUR’UN GÖZLÜĞÜ 15-16 Dakika

Annemle babam onu satmış olmalı.

Hatırlamayabilirsin.

Yapabilirsin.

Nasıl başını derde sokabildin ?

Göz doktoruna gitmem gerekiyor.

Tek yapman gereken çerçeveni seçmen.

Başka bir şey denemeliyim.

Gözlük takmamı isteyemez.

Onlara ihtiyacım yok.

Buna inanamıyorum.

Olamaz.

Alışmam gerekiyor.

Konsantre olmam gerekiyor.

Unutmamam gereken ..

ŞİRİNLER- HORULTU ŞİRİN 11-12 Dakika

Şirin bulmak lazım.

İnanamıyorum.

Sabote edebilir miyim ?

Şirinleyebileceğiz.

Başka bir plan yapmalıyım.

Buna mecburum.

CEDRIC- YENİ SEVGİLİ ALICE 12 Dakika

Olabilir büyükbaba.

Fırsat kapılarını aralayabilir.

Olabilir.

Seni uyarmalıyım.

İtiraf etmeliyim.

AFACAN DENNIS- BABAMA KAHRAMAN 13-14 Dakika

Kaç defa söylemek zorundayım ?

Hırsızı henüz yakalayamadık.

Her şeyi yapabilirsin.

Asla banyo yapmak zorunda kalmayacağız.

Hırsız olabilir.

Dennis pencereden düşmüş olabilir.

Kahramanları da ekleyebilirsin.

Üsse giremezsiniz.

Dennis’in sesini duyduğuma yemin edebilirim.

Nasıl söyleyebilirim ?

İki şeyi hatırlamalısın.

Saklanmak zorundayız.

Açıklayabilirim.

Söylemek zorundasın.

Babamla böyle konuşamazsınız.

YERLİ YAPIM

PEPEE- BEBE’NİN DOĞUM GÜNÜ 10 Dakika

Öğrenebilmen için.

PEPEEE- PEPEE MAYMUŞ’LA TANIŞIYOR 10 Dakika.

Bu oyuncağı sana verebilirim.

Daha ne yapabilirim ki ?

Alabilirsin.

PEPEE- PEPEE UÇMAK İSTİYOR 10 Dakika

Duramıyorum.

İnsanlar uçabilir mi ?

Uçamazlar.

Uçabilirler.

Yukarı çıkabiliriz.

ALTYAZILI DİZİ FİLM ÖRNEKLEME

HOW I MET YOUR MOTHER- YENİ YIL 20 DAKİKA

Bir sene geçtiğine inanamıyorum.

Söylemen lazım.

Hemen buraya gelmen lazım.

Yapmaya zorunlu hissediyor.

İdare edebiliriz.

Seks yapamazsın.

Uyum tutturmak lazım.

Canlı yayına çıkmam lazım.

İki kişi kabul edebiliyoruz.

Daha fazla kalamayacağım.

Yapamam.

Yapabilirsin.

İnanamam asla.

Yeni yılın büyüsü bu olsa gerek.

Buna ihtiyacım var.

Daha az hissedebiliyorum.

HOW I MET YOUR MOTHER- AYDINLANMA SENFONİSİ 20 DAKİKA

Bebek sahibi olamam.

Bitiremeden öldü.

Gelemem.

Alınması gereken bir şey.

Öğrenmem gerekene kadar..

Bu bebeği doğuramazsın.

Bu bebeği doğuramam.

Çocuk sahibi olamayacak mıyım ?

Çocuk sahibi olamayacaksın.

Konuşabileceğin kimse var.

Ne cevap vereceğimi bilemediğim…

Ördek Polonyalı olabilir.

Yüksek atlamacı olamayacakmışım.

Bilmemen gerekiyordu.

Nasıl istiyorsan öyle hitap edebilirsin.

Gerek yok.

Polise açıklamak zorunda kalırsın.

Ergen gibi davranabiliyor.

Sahip olamayacağının söylenmesi…

Partiye yarım saat daha devam edebilir miyiz ?

Hatun bulamaz.

Bilemiyorum.

Noel için evine gidemeyeceğini düşündü.

Sen Scott olmalısın.

Takılması gereken yüzük nerede ?

Buna hiç gerek yoktu.

Hiç kimse kariyerimin önüne geçemeyecek.

Gerçeği söylemek gerekirse..

Bilmeme gerek yok.

Asla engel olamazsın.

Bununla baş etmek zorundasın.

Asla yüksek atlamacı olamadı.

Asla olamadığı bir şey…

TWO AND HALF MEN 9. SEZON-14. BÖLÜM 20 DAKİKA

Ters şekilde yatmış olmalıyım.

Açık sözlü olmam gerekirse..

İnanamıyorum.

Ayarlayabileceği bir kız.

İlaç şirketini aramalıyız.

Dominos’u aramalıyız.

Gereğinden fazla sarılıyor.

Güzel şeyler hoşuna gidiyor olabilir.

Anın tadını çıkartabilirim.

Ne yapabilirim ?

Yapılması gereken şeyler

Bunu yapamadım.

Anlayamadım.

Tahmin edebilir misin ?

Öyle birini düşünemezsin.

FRIENDS 1.SEZON 1.BÖLÜM 30 DAKİKA

Mutlaka bir sorunu olmalı.

Oradan hemen kaçmalıydın.

Bu kıyafeti giymemeliydi.

Kertenkelelere ne demeli ?

Birleştirmeliymişim.

Onun bir vida olduğunu söylemeliyim.

Sevgisinden anlamalıydın.

Dışarıya gitmesinden anlamalıydım.

FRIENDS 1.SEZON 2. BÖLÜM 25 DAKİKA

Kalabilir miyim ?

Burada sağlam durabilen herkes iyi görünür.

Şu an bulunduğum durumda olabilirsin.

Üzerimdeki baskıyı alabilir sanırım.

Ebeveynlerimizi değiştirebilseydim seninkileri seçerdim.

Gitmeliyim.

Temizlik yapmalıyım.

Verebileceğin bir tavsiye var mı ?

Yüzüğü ben verebilirim.

Bu konuma gelebileceğimi düşünmezdim.

Her şey değişebilir.

Bu canını yakabilir.

Sana teşekkür etmeliyim.

FRIENDS 1.SEZON 3.BÖLÜM 25 DAKİKA

Başka insanlarla görüşmeliyiz.

Atların tavşanları kovalayabileceği bir ortam var.

Sigara içebiliyorum.

Böyle içebilirsin.

Sonra tanışabilir miyiz ?

Sen gelebilirsin.

İnanabiliyor musunuz ?

Doğru insan olabilir.

Alabildiğine güzelsin.

Sipariş vermeliyiz.

Daha önce söylemeliydin.

Artık konuşmalıyız.

Rol yapmaya devam edebilirim.

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Anket

  Yabancılara Türkçe öğretimi sahasında bizzat sahada çalışan öğreticilerin katkıları olmadan üretilen çözümlerin, doğru çözümler olabileceğini düşünüyor musunuz ?

  • E-Bülten

  • Sözlük

  • Müzik Yayını

    1088546 Ziyaretçi